Ratko Mladić, pravosnažno osuđeni ratni zločinac i čovjek osuđen na doživotni zatvor zbog genocida, zločina protiv čovječnosti i ratnih zločina, ispraćen je u Beogradu pred hiljadama ljudi, uz prisustvo pripadnika vojske i visokih državnih i političkih zvaničnika.
Čovjek čije ime porodice hiljada žrtava vezuju za Srebrenicu, opsadu Sarajeva i najteže zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini, dobio je ispraćaj kakav mnoge države čuvaju za svoje najveće heroje.
A Evropa?
Evropa je osudila. Uputila saopćenja. Izrazila zabrinutost. Poručila da glorifikacija ratnih zločinaca nije spojiva s evropskim vrijednostima.
I onda je – gledala.
Jer šta vrijede evropske vrijednosti ako nakon njihovog otvorenog gaženja slijedi tek još jedno saopćenje?
Milorad Dodik bio je među političarima koji su prisustvovali posljednjem ispraćaju Ratka Mladića. Čovjek koji već godinama predstavlja jednog od ključnih političkih partnera Dragana Čovića i HDZ-a BiH u brojnim procesima u Bosni i Hercegovini stajao je među onima koji su došli ispratiti pravosnažno osuđenog ratnog zločinca.
Čović i Dodik i ove godine javno nastavljaju političku saradnju, razgovaraju o „stabilnosti odnosa“, funkcioniranju državnih institucija i evropskom putu Bosne i Hercegovine.
I tu nastaje paradoks koji Evropa uporno odbija ozbiljno otvoriti.
Kako se može govoriti o evropskoj budućnosti Bosne i Hercegovine, a istovremeno kao prihvatljivog političkog partnera tretirati čovjeka koji prisustvuje veličanju i ispraćaju osobe osuđene za genocid?
Hrvatska je reagovala. Premijer Andrej Plenković jasno je rekao da se s glorifikacijom Ratka Mladića „ovako sigurno neće u Europu“ i da je davanje državnih počasti osuđenom ratnom zločincu moralno neprihvatljivo.
To treba pozdraviti.
Ali Bosna i Hercegovina ima pravo pitati – jesu li riječi dovoljne?
Hrvatska nije samo susjed Bosne i Hercegovine. Hrvatska je članica Evropske unije, a upravo je na teritoriji Hrvatske Ratko Mladić također učestvovao u ratnim operacijama. Hrvatsko Ministarstvo branitelja podsjetilo je nakon njegove smrti da nikada nije odgovarao za zločine počinjene u Hrvatskoj.
Zato se od Zagreba, ali i od cijele Evropske unije, očekuje više od osude.
Očekuje se principijelnost.
Evropska komisija može govoriti da glorifikaciji ratnih zločinaca nema mjesta u Evropi. Evropski lideri mogu slike iz Beograda nazivati šokantnim. Ali ako iza tih riječi ne slijedi politička cijena, onda se opravdano postavlja pitanje koliko su te evropske vrijednosti zaista vrijedne.
Bosna i Hercegovina tri decenije sluša kako mora ispunjavati evropske standarde, provoditi reforme, usvajati zakone i dokazivati svoju privrženost evropskim vrijednostima.
A onda pred očima iste te Evrope država kandidat za članstvo u EU omogući da se osuđenom ratnom zločincu priredi veličanstven ispraćaj, da mu se klanjaju hiljade ljudi, da mu dolaze ministri i politički lideri – i sve se na kraju završi na osudi.
Zato pitanje više nije samo gdje je mjesto Srbije.
Pitanje je i kakva je to Evropa kojoj Bosna i Hercegovina želi pripadati?
Evropa koja će od Bosne i Hercegovine tražiti svaki zarez u zakonu, a preko otvorenog veličanja osuđenih ratnih zločinaca prelaziti saopćenjima?
Evropa koja govori „nikad više“, a kada se ideologija devedesetih ponovo slavi pred hiljadama ljudi, odgovara diplomatskim frazama?
Gospođo Evropo, Bosna i Hercegovina ne traži privilegije.
Traži da vrijednosti o kojima govorite vrijede jednako za sve.
Jer ako presuda za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine nije dovoljna da povučete jasnu crvenu liniju, onda se mora postaviti najteže pitanje:
Je li Bosni i Hercegovini zaista mjesto u ovakvoj Evropi – ili Evropi prvo treba Bosna i Hercegovina da je podsjeti šta bi evropske vrijednosti trebale značiti?
